Category Filozofia i Socjologia

Marks i krytyka ekonomii politycznej

Widzimy wiąc, że ze wszystkich stron – zarówno ze strony filozofii, jak ze strony historii literatury – ewolucja nauk społecznych w ich różnych dziedzinach wiodła do jednego i tego samego problemu: do wyjaśnienia genezy ustroju społecznego. Dopóki zagadnienie to nie zostało rozwiązane, nauka dreptała w ślepym logicznie zaułku, ośw’adczając, że B jest przyczyną A, i dodając jednocześnie, że A jest przyczyną B. I odwrotnie – wszystko by się zapewne wyjaśniło, gdyby zostało rozwiązane zagadnienie pochodzenia ustroju społecznego.

czytaj więcej

PLECHANOW – DIAILEKTYKA PROCESU HISTORYCZNEGO CZ. II

W roku 1883 Plechanow zakłada w Genewie pierwszą rosyjską grupę marksistowską – „Wyzwolenie Pracy”. Odegrała ona doniosłą rolę w rozwoju marksizmu w Rosji. Odtąd Plechanow poświęca się całkowicie propagandzie marksizmu i praktycznej pracy w ruchu robotniczym. Być uczniem Marksa – to jego najwyższa aspiracja. Wiele lat później pisał do Engelsa, z którym utrzymywał kontakt osobisty: „Za zadanie całego mojego życia uważam propagandę idei Waszych i Marksa”. Propagandę tę uprawiał zaś w sposób mistrzowski, Wszechstronność zainteresowań, ogromna wiedza, dowcip t cięte pióro sprawiają, że Plechanow staje się wkrótce jednym z czołowych teoretyków marksistowskich, że jego prace – poświęcone propagandzie i obronie idei Marksa – stanowią według późniejszej oceny Lenina to, co „najlepsze w całej międzynarodowej literaturze marksistowskiej”,

czytaj więcej

Wielki przewrót w filozofii

Często nazywa się filozofią działalność duchową, która nie dotyczy czystego poznania, lecz sposobu życia. Jest to zupełnie zrozumiałe, gdyż mędrzec potrafi lepiej wyjaśnić sens wypowiedzi i pytań dotyczących życia, pragnień i faktów i to właśnie wyróżnia go wśród ciemnego tłumu.

czytaj więcej

Idea sprawdzalności empirycznej

Poznanie jest, w myśl empiryzmu neopozytywi- stycznego, pewną całością złożoną z prostych zdań empirycznych jako z części. Najistotniejszym elementem, budulcem całości jest zdanie elementarne bezpośrednio sprawdzalne. U podstaw wiedzy ogólnej leży wiedza jednostkowa. Wiedza ogólna powstaje jako konstrukcja zbudowana z prostych danych doświadczenia. Konstruowanie nauki z danych empirycznych dokonuje się przy pomocy logiki. Tautologie logiki wyznaczają zasady konstruowania całości z części. Nauka jest systemem zdań empirycznych zbudowanych przy pomocy tautologii.

czytaj więcej

Stosunki między ludźmi w produkcji

Przykład ten wykazuje dobitnie istnienie ścisłego związku pomiędzy wytwarzaniem a ustrojem własności. Jak więc widzimy, stosunki między ludźmi w produkcji określają stosunki własności, czyli jak mówił Guizot, stan własności (l état de la propriété). Skoro zaś stan własności jest dany, łatwo już zrozumieć ustrój każdego społeczeństwa, który kształtuje się według form własności.

czytaj więcej

Wykłady Plechanowa

W marcu 1901 roku Jerzy Plechanow wygłosił w Genewie, w szkole robotniczej, cztery wykłady, poświęcone zagadnieniom materializmu historycznego. Wykłady zawierają w skrótowej i bardzo skondensowanej formie podstawowe tezy napisanej wcześniej, znanej pracy Plechanowa „Przyczynek do zagadnienia monistycznego pojmowania dziejów”.

czytaj więcej

PLECHANOW – DIAILEKTYKA PROCESU HISTORYCZNEGO

Nazwisko Plechanowa jest ściśle zespolone z historią międzynarodowego ruchu robotniczego i myśli marksistowskiej. Nestor rosyjskiego socjalizmu urodził się w 1856 r. w rodzinie drobnego posiadacza ziemskiego. Już w okresie studenckim wiąże się z ówczesnym ruchem rewolucyjnym, biorąc żywy udział w działalności narodnic- kich kółek, w modnych wtedy dyskusjach „o obowiązkach klas wykształconych względem ludu”, o „nauce i rewolucji” itp. Zgodnie z postulatami ideologii narodnickiej Plechanow parokrotnie „wyrusza w lud” – zespalać się z ludem, poznawać go, agitować. W latach 70-tych Plechanow zaczyna studiować dzieła Marksa. Odtąd datuje się jego rozwój w kierunku marksizmu. Sprzyja temu rozwojowi jego coraz poważniejsze zainteresowanie narastającym żywiołowo ruchem robotniczym Rosji. Ostateczne wykrystalizowanie i przyjęcie poglądów marksistowskich ma już jednakie miejsce 10 okresie emigracyjnym życia Plechanowa. Prześladowany przez władze carskie za działalność rewolucyjną Plechanow wraz z grupą innych wybitnych działaczy narodnickich wyjeżdża w 1880 r. za granicę. Do Rosji wróci dopiero w 1917 r. Gruntowne studia marksistowskie odbyte już za granicą, zapoznanie się z niemieckim i francuskim ruchem robotniczym, pozwalają mu skonfrontować swe rosyjskie doświadczenie z nabytą na nowo wiedzą, pozwalają podsumować „to co zrobiliśmy i czegośmy się nauczyli w Rosji” i prowadzą do nowych wniosków. Teoria Marksa – oświadczał później wielokrotnie Plechanow – jak „nić Ariadny wyprowadziła (go) z labiryntu sprzeczności, w którym błąkała się myśl”.

czytaj więcej

WOLNOŚĆ DZIAŁANIA I KONIECZNOŚĆ HISTORYCZNA

Mówiąc o ewolucji filozofii historii zajmowałem się dotąd głównie Francją. Z wyjątkiem św. Augu styna i Holbacha wszyscy pisarze, których poglądy historiozoficzne Państwu referowałem, byli Francuzami. Obecnie przekroczymy granicę francuską i wejdziemy na grunt niemiecki.

czytaj więcej

MATER1AUSTYCZNE POJMOWANIE DZIEJÓW

Jeśli – zgodnie z łacińskim przysłowiem – powtarzanie jest matką nauczania, to resume jest jego gwarancją. Resumś podsumowuje to, co zostało już poznane, i wyjaśnia jego znaczenie. Dlatego też drugi mój wykład rozpoczną od podsumowania wykładu pierwszego.

czytaj więcej

MATER1AUSTYCZNE POJMOWANIE DZIEJÓW CZ. II

Przechodząc do krytyki tej interpretacji historii powiedziałem, że była ona względnie prawdziwa, gdyż myśl (opinia) wywiera rzeczywiście wielki wpływ na postępowanie ludzi. Od razu jednak dodałem, że narodziny i ewolucja myśli podlegają określonym prawom, że więc historyk nie może uważać idei za podstawową i najgłębszą przyczynę historycznego procesu. Kto chce pogłębić znajomość tego procesu, powinien posunąć się dalej i przystąpić do zbadania przyczyn, które w danym okresie historycznym decydują o panowaniu takich, a nie innych idei.

czytaj więcej

Żaden człowiek nie może być bardziej człowiekiem niż inni

Ta całkowita wolność, właśnie dlatego, że nie podlega ona stopniowaniu, należy jak widać w równym stopniu do wszystkich ludzi, lub raczej – ponieważ nie stanowi ona tylko jednej spośród wielu właściwości ludzkich – każdy człowiek jest wolnością. Słynne stwierdzenie, że „rozsądek jest rzeczą w świecie najwłaściwiej rozdzieloną”, znaczy nie tylko, że każdy człowiek posiada w swym umyśle te same zarodki, te same idee wrodzone: „świadczy to, że zdolność poprawnego sądzenia i odróżniania prawdy od fałszu jest z natury równa u wszystkich ludzi” h

czytaj więcej